Kurs kierownika wycieczki szkolnej, obowiązki i uprawnienia kierownika

Czy kurs kierownika wycieczki szkolnej jest obowiązkowy

Podstawą organizowania szkolnego krajoznawstwa i turystyki w placówkach publicznych jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 25 maja 2018 r. Przepisy te nie uzależniają objęcia funkcji kierownika wycieczki od ukończenia kursu. Osoba szukająca szkolenia powinna więc rozdzielić dwie kwestie: formalne powierzenie funkcji przez dyrektora oraz zdobycie wiedzy potrzebnej do sprawnego prowadzenia wyjazdu. Zaświadczenie ze szkolenia może potwierdzać udział w doskonaleniu, ale samo nie stanowi podstawy do kierowania każdą wycieczką.

W praktyce należy sprawdzić również szkolne procedury organizowania wyjazdów. Określają one obieg dokumentów, terminy ich przekazywania oraz sposób rozliczenia. Jeżeli szkoła oczekuje dodatkowego przygotowania, warto wyjaśnić jego zakres z dyrektorem. Nie należy przedstawiać takiego oczekiwania jako powszechnego obowiązku wynikającego z rozporządzenia. Podobnie ukończony przed laty kurs nie zwalnia z poznania aktualnych zasad i dokumentacji konkretnej placówki.

O rodzaju wymaganych dokumentów decyduje charakter przedsięwzięcia. Wyjazd klasy realizowany jako wycieczka szkolna i wakacyjny turnus kolonijny nie są tym samym tylko dlatego, że w obu uczestniczą dzieci. Przed rozpoczęciem przygotowań ustal, w jakim trybie organizowany jest wyjazd i kto jest jego organizatorem. Od tego zależą kwalifikacje kadry, zatwierdzenia i formalności.

Kto może zostać kierownikiem wycieczki

Dyrektor wyznacza kierownika wycieczki spośród pracowników pedagogicznych szkoły. Sam zakup kursu przez rodzica, przewodnika czy pracownika biura podróży nie daje tej osobie prawa do zastąpienia szkolnego kierownika. Biuro może przygotować transport, noclegi i atrakcje, a przewodnik prowadzić zwiedzanie, lecz podział tych usług trzeba odróżnić od szkolnych funkcji związanych z opieką i organizacją. W umowie i ustaleniach z wykonawcą powinno być jasne, za co odpowiada każda ze stron.

Opiekunów również wyznacza dyrektor. Zależnie od celu i programu opiekunem może być także osoba spoza grona pracowników pedagogicznych. Liczby opiekunów nie ustala się według jednej uniwersalnej proporcji. Dyrektor uwzględnia między innymi wiek, stan zdrowia uczestników i specyfikę wycieczki. Inaczej organizuje się opiekę podczas spokojnego zwiedzania, a inaczej podczas zajęć wymagających dodatkowych umiejętności i szczególnej uwagi.

Przy specjalistycznej wycieczce krajoznawczej i turystycznej kierownik oraz opiekunowie muszą mieć udokumentowane przygotowanie zapewniające bezpieczną realizację programu. Brak obowiązku ogólnego kursu kierownika nie usuwa tego wymagania. Przed wyjazdem trzeba też uwzględnić potrzeby uczniów związane ze zdrowiem, sprawnością i komunikacją oraz przekazać opiekunom informacje potrzebne do wykonywania ich zadań.

Program i karta wycieczki przed zatwierdzeniem

Kierownik opracowuje program i regulamin wycieczki. Program powinien odpowiadać możliwościom grupy oraz rzeczywistym warunkom podróży. Zbyt napięty harmonogram utrudnia opiekę, dlatego trzeba przewidzieć posiłki, odpoczynek, przejazdy i możliwość zmiany planu. Warto ustalić z wykonawcami, które elementy wymagają wcześniejszej rezerwacji, kto potwierdza dostępność atrakcji i co dzieje się w razie pogorszenia pogody. Program jest narzędziem organizacyjnym, a nie jedynie załącznikiem do oferty.

Dyrektor zatwierdza kartę wycieczki. Do karty dołącza się listę uczestników zgodnie z wymaganiami rozporządzenia, a udział niepełnoletnich uczniów wymaga pisemnej zgody rodziców. Przed przekazaniem dokumentów sprawdź spójność terminu, trasy, danych kadry i założeń programu. Pomaga w tym poradnik karta wycieczki szkolnej i jej wypełnienie. Brakujące zgody lub rozbieżności w dokumentach trzeba wyjaśnić przed wyjazdem.

Przygotowanie dokumentacji obejmuje także sprawdzenie praktycznych ustaleń, których nie warto zostawiać na dzień zbiórki:

• Potwierdź transport, miejsce rozpoczęcia i zakończenia wycieczki oraz zasady odbioru uczniów.
• Ustal warunki noclegów i wyżywienia, uwzględniając przekazane potrzeby uczestników.
• Przygotuj kontakty do szkoły, opiekunów i usługodawców potrzebne podczas podróży.
• Sprawdź zakres ubezpieczenia, a przy wyjeździe zagranicznym obowiązkowe NNW i ubezpieczenie kosztów leczenia.

Dokumenty i dane o uczestnikach powinny być dostępne osobom wykonującym konkretne zadania. Nie publikuj listy uczniów ani informacji o ich zdrowiu w ogólnodostępnych materiałach wyjazdu.

Uczestnicy i opiekunowie muszą znać swoje zadania

Kierownik zapoznaje uczniów, rodziców i opiekunów z programem oraz regulaminem, a także informuje ich o celu i trasie wycieczki. Zapewnia warunki do realizacji programu i przestrzegania regulaminu oraz nadzoruje te działania. Samo przesłanie dokumentu nie wystarcza do rozwiązania praktycznych wątpliwości. Warto omówić zasady przemieszczania się, zbiórek, korzystania z telefonów i zgłaszania problemów. Uczeń powinien wiedzieć, do kogo zwraca się, gdy źle się czuje lub traci kontakt z grupą.

Dobry regulamin wycieczki szkolnej odpowiada programowi i wiekowi uczestników. Nie powinien sprowadzać się do zakazów ani zawierać obietnicy, że podpis rodzica zwalnia kadrę z odpowiedzialności. Szczególnie przy noclegach trzeba jasno omówić zasady pozostawania pod opieką, poruszania się po obiekcie i reagowania na konflikt między uczestnikami. Sposób wyjaśniania zasad powinien być zrozumiały także dla uczniów potrzebujących dodatkowego wsparcia.

Kierownik określa zadania opiekunów dotyczące programu, opieki i bezpieczeństwa oraz przydziela zadania uczniom. Ustala między innymi podział grup, sprawdzanie obecności, opiekę podczas przejść i postojów oraz sposób kontaktu między dorosłymi. Jeżeli opiekun dostrzega problem, powinien wiedzieć, co robi samodzielnie, a kiedy natychmiast powiadamia kierownika. Czytelny podział pracy ogranicza sytuacje, w których każdy zakłada, że daną sprawą zajmuje się ktoś inny.

Jakie decyzje podejmuje kierownik

Zakres funkcji obejmuje organizowanie i nadzorowanie realizacji wycieczki, w tym transportu, wyżywienia oraz noclegów. Kierownik nadzoruje również zaopatrzenie uczestników i opiekunów w odpowiedni sprzęt, wyposażenie i apteczkę pierwszej pomocy. Może wydawać polecenia organizacyjne związane z programem i bezpieczeństwem oraz egzekwować ustalone zasady. Nie oznacza to dowolności w stosowaniu środków wobec uczniów ani uprawnienia do pomijania decyzji dyrektora, praw uczestnika czy przepisów dotyczących poszczególnych aktywności.

Jeżeli warunki uniemożliwiają bezpieczną realizację planu, kierownik reaguje i organizuje dalsze działania w porozumieniu z odpowiednimi osobami. Może to oznaczać przerwę, rezygnację z atrakcji lub zmianę kolejności zajęć. W razie zagrożenia pierwszeństwo ma udzielenie pomocy i wezwanie właściwych służb. Następnie trzeba zadbać o pozostałych uczniów, kontakt ze szkołą i rodzicami oraz udokumentowanie zdarzenia zgodnie z procedurami placówki. Warto wcześniej omówić taki podział zadań z opiekunami.

Odpowiedzialność kierownika zależy od okoliczności zdarzenia i jego własnego działania lub zaniechania. Może mieć wymiar pracowniczy, dyscyplinarny, cywilny, a w określonych przypadkach także karny. Sam wypadek nie przesądza automatycznie o winie kierownika. Również podpis rodzica ani polisa ubezpieczeniowa nie zastępują należytej organizacji opieki. Przy ocenie konkretnej sytuacji znaczenie mają obowiązki poszczególnych osób, podjęte działania i dokumentacja, dlatego nie warto formułować ogólnych zapewnień o pełnym wyłączeniu odpowiedzialności.

Rozliczenie należy do obowiązków kierownika

Kierownik dysponuje środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wycieczki, a po jej zakończeniu dokonuje podsumowania, oceny i rozliczenia. Informuje o nich dyrektora i rodziców w formie oraz terminie przyjętym w szkole. Już na początku przygotowań warto więc uzgodnić sposób gromadzenia wpłat, zatwierdzania wydatków i przechowywania dowodów zakupu. Jasne zasady ułatwiają odpowiedź na pytania o koszty oraz postępowanie z niewykorzystanymi środkami.

Rozliczenie powinno odpowiadać rzeczywistym świadczeniom i wydatkom. Jeżeli zmienia się program albo liczba uczestników, trzeba sprawdzić skutki finansowe w umowach i zasadach ustalonych przez szkołę. Po powrocie warto odnotować również problemy z transportem, noclegiem czy dostępnością atrakcji. Takie podsumowanie pomaga poprawić następny wyjazd i wyjaśnić rodzicom różnice między pierwotnymi założeniami a wykonanym programem.

Kiedy kurs pomaga i czym różni się kierownik wypoczynku

Szkolenie przydaje się osobie, która po raz pierwszy koordynuje wyjazd, wraca do tej funkcji po przerwie lub przygotowuje bardziej wymagającą trasę. Szukaj programu obejmującego aktualne przepisy, dokumentację, podział opieki, reagowanie na zdarzenia i rozliczenie. Wartość kursu wynika z możliwości przećwiczenia decyzji, a nie z samej nazwy zaświadczenia. Przed zapisaniem sprawdź, czy prowadzący wyraźnie odróżnia wycieczkę szkolną od wypoczynku oraz nie obiecuje uniwersalnych uprawnień.

Kierownik wypoczynku prowadzi między innymi kolonie dla dzieci i obozy młodzieżowe organizowane w trybie przepisów o wypoczynku. W tym przypadku ukończenie kursu na kierownika wypoczynku jest co do zasady wymagane, obok pozostałych warunków ustawowych. Przepisy przewidują zwolnienia dla określonych osób, dlatego wymagania trzeba sprawdzać dla konkretnego kandydata. Sam status nauczyciela ani ukończenie kursu kierownika wycieczek nie oznaczają automatycznego spełnienia wszystkich warunków kierowania wypoczynkiem.

Przy wypoczynku organizator dokonuje zgłoszenia kuratorowi oświaty, a uczestnicy mają karty kwalifikacyjne. To odrębna dokumentacja od karty szkolnej wycieczki. Weryfikację organizatora i kadry opisujemy w zasadach bezpieczeństwa wyjazdów. Najpierw ustal właściwy tryb organizacji, a dopiero potem dobieraj szkolenie i formularze. Pozwala to uniknąć zbierania dokumentów, które nie odpowiadają charakterowi planowanego wyjazdu.